Netcongestie: wat is het en wat betekent het voor jouw woning?
Het elektriciteitsnet in Nederland is gebouwd voor een wereld die niet meer bestaat. Een wereld waarin stroom vooral van grote centrales naar huizen stroomde, in één richting, op voorspelbare momenten. Die wereld is de afgelopen jaren fundamenteel veranderd.
Hoe ontstaat netcongestie?
Netcongestie ontstaat wanneer er meer stroom over het net wordt getransporteerd dan waarvoor de kabels en transformatoren gebouwd zijn. Dat kan zowel bij het invoeden van stroom als bij het afnemen ervan gebeuren.
De oorzaken zijn niet moeilijk te begrijpen. Steeds meer woningen wekken zelf stroom op met zonnepanelen. Steeds meer huishoudens verwarmen met een warmtepomp in plaats van gas. Steeds meer auto's worden elektrisch opgeladen. Al die ontwikkelingen vragen meer van het net, vaak op dezelfde momenten.
Op een zonnige zomermiddag wekken duizenden panelen tegelijk stroom op. Als die stroom niet wordt opgeslagen of gebruikt, moet het allemaal het net op. Dat is ook één van de redenen waarom de salderingsregeling vanaf 2027 verdwijnt. Op een koude winteravond laden tienduizenden elektrische auto's tegelijk op terwijl warmtepompen draaien. Het net moet dat allemaal kunnen verwerken, maar is daar in veel wijken simpelweg niet op berekend.
Wat merkt een huishouden daarvan?
De gevolgen zijn voor veel huishoudens al concreet merkbaar. Netbeheerders beperken op sommige momenten de teruglevering van zonnestroom. Nieuwe aansluitingen voor laadpalen of warmtepompen lopen vertraging op. In sommige regio's worden aanvragen voor zwaardere aansluitingen tijdelijk geweigerd.
Dat raakt niet alleen bedrijven. Ook particulieren die een laadpaal willen plaatsen of willen overstappen op een warmtepomp krijgen soms te horen dat de wachttijd oploopt.
De provincie Utrecht als voorbeeld
Hoe concreet netcongestie kan worden, laat de provincie Utrecht zien. Het elektriciteitsnet daar zit nagenoeg volledig vol, zowel voor afname als voor teruglevering. De situatie is inmiddels zo urgent dat netbeheerder Stedin en de provincie ingrijpende maatregelen hebben moeten nemen.
Vanaf 1 juli 2026 geldt in het grootste deel van de provincie een tijdelijke aansluitstop voor nieuwe of zwaardere elektriciteitsaansluitingen. Dat betekent dat nieuwe aanvragen voor een warmtepomp, laadpaal of zonnepanelen tijdelijk op een wachtlijst worden geplaatst. Het gaat hierbij om het grootstedelijke gebied rondom de stad Utrecht, tussen Woerden, De Ronde Venen, Zeist en Houten.
In gebieden waar nog een kleine hoeveelheid capaciteit beschikbaar is, zoals rond Amersfoort, Bunschoten, Soest en Veenendaal, geldt geen directe stop maar wel een streng prioriteringskader. Projecten die netcongestie verminderen, zoals batterijsystemen die het net ontlasten, krijgen daarin voorrang. Maatschappelijk vitale functies zoals ziekenhuizen en veiligheidsdiensten volgen. Commerciële bedrijfsactiviteiten staan onderaan de lijst.
De gevolgen zijn al voelbaar. Ruim 27 bedrijventerreinen in de provincie kunnen niet verder worden ontwikkeld. Nieuwe openbare laadpalen kunnen niet zomaar meer worden aangesloten. Bestaande laadpalen worden tussen 16:00 en 21:00 uur in vermogen beperkt om overbelasting te voorkomen.
Het tekort aan transportvermogen groeit de komende jaren naar verwachting tot zo'n 250 megawatt. Netbeheerder TenneT en Stedin werken aan nieuwe hoogspanningsstations, maar die worden pas stapsgewijs tussen 2029 en 2034 opgeleverd.
Utrecht is geen uitzondering. Het is een voorbode van wat in meer provincies gaat spelen.
Netcongestie en de salderingsregeling
Het verdwijnen van de salderingsregeling vanaf 2027 hangt direct samen met netcongestie. Nu een groot deel van de Nederlandse huishoudens zonnepanelen heeft, wordt het probleem van gelijktijdige teruglevering steeds groter. Door de salderingsregeling af te bouwen wordt het financieel aantrekkelijker om opgewekte stroom zelf te gebruiken of op te slaan in plaats van terug te leveren. Dat ontlast het net.
Wat verandert er de komende jaren?
Naast de fysieke uitbreiding van het net werken netbeheerders aan tijdsafhankelijke nettarieven. Vanaf 2028 gaan consumenten met een slimme meter meer betalen voor stroomverbruik tijdens drukke piekmomenten en minder tijdens rustige momenten. Dat moet huishoudens stimuleren om hun verbruik te verschuiven naar momenten waarop het net minder belast is.
Voor huishoudens met een thuisbatterij biedt dat een concreet voordeel. Een batterij kan overdag laden op rustige momenten en die opgeslagen stroom inzetten tijdens de dure avondpiek. Daarmee bespaar je niet alleen op de stroomprijs zelf, maar straks ook op de netbeheerkosten. Voor huishoudens die willen begrijpen hoe een thuisbatterij kan helpen bij het verminderen van piekbelasting op het net, leggen we dat verder uit in het artikel over dynamische energietarieven.
Is netcongestie op te lossen?
Niet op korte termijn. De verwachting is dat netcongestie de komende jaren eerder groter wordt dan kleiner, simpelweg omdat de elektrificatie van woningen en mobiliteit sneller gaat dan de uitbreiding van het net.
Dat betekent dat slim omgaan met eigen verbruik en opslag de komende jaren steeds relevanter wordt. Niet als ideologische keuze, maar als praktische reactie op hoe het net zich ontwikkelt.